Online oplichting: de meest voorkomende technieken van scammers

Je ontvangt een sms over een pakket dat onderweg is of een e-mail van je bank die vraagt om je gegevens te bevestigen. Of iemand stuurt je via WhatsApp een bericht met de vraag om dringend geld over te schrijven. Op het eerste gezicht lijken deze berichten vaak echt. Ze gebruiken het logo van een bekend bedrijf, een professionele lay-out, het mailadres lijkt correct en soms weten zelfs je naam. Toch gaat het vaak om online oplichting.

Waarom online oplichting steeds moeilijker te herkennen is

Online fraude herken je niet altijd aan spelfouten of vreemde zinnen. Oplichters kopiëren logo's, websites en de toon van bekende bedrijven steeds beter. Dankzij AI en geavanceerde vertaalsystemen zien frauduleuze berichten er bovendien steeds professioneler uit.

Oplichters doen zich vaak voor als organisaties die je vertrouwt, zoals je bank, je telecomprovider, een pakjesdienst, een overheidsdienst of een energieleverancier. Daarnaast kunnen verdachte berichten je bereiken via verschillende kanalen waaronder e-mail, sms, WhatsApp, telefoon, sociale media of online advertenties.

Zelfs wie normaal voorzichtig is, kan slachtoffer worden. Zeker wanneer je afgeleid bent, haast hebt of onder druk wordt gezet. Daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken hoe een bericht eruitziet, maar vooral naar wat het van je vraagt.

7 manieren om online oplichting te herkennen

Gelukkig zijn er heel veel technieken die je kan toepassen om valse berichten en pogingen tot online fraude te ontmaskeren. Veel hackers gebruiken dezelfde methodes om je te misleiden. Deze 7 manieren om online oplichting te herkennen zullen je helpen.

1. Tijdsdruk

Een van de meest gebruikte technieken is tijdsdruk creëren en een gevoel van urgentie veroorzaken bij de ontvanger. Je leest bijvoorbeeld:

• "Je account wordt vandaag geblokkeerd."
• "Betaal nu om extra kosten te vermijden."
• "Bevestig je gegevens binnen 24 uur."
• "Je pakket wordt teruggestuurd als je niet meteen betaalt."

Oplichters hopen daarmee dat je snel handelt zonder na te denken.

Tip: neem altijd even de tijd om de situatie te bestuderen. Betrouwbare organisaties geven je meestal voldoende tijd en zetten je niet onder druk om onmiddellijk op een link te klikken.

2. Angst

Fraudeurs spelen graag in op angst of paniek. Zo beweren ze bijvoorbeeld dat:

• Iemand heeft geprobeerd in te loggen op je account.
• Je een factuur niet hebt betaald.
• Je bankkaart geblokkeerd wordt.
• Je internet of mobiel abonnement afgesloten wordt.
• Je een waarschuwing krijgt van de politie of de belastingdienst.

Tip: klik nooit op de link in het bericht. Open zelf de officiële app of surf rechtstreeks naar de website van de organisatie om te controleren of er inderdaad een probleem is. Een bank of officiële instantie zal ook nooit naar je logingegevens of wachtwoorden vragen.

3. Autoriteit

Oplichters doen zich vaak voor als een betrouwbare organisatie zoals banken, telecomoperatoren, overheidsdiensten of energieleveranciers. Ze bootsen de officiële communicatie van deze instanties zo zorgvuldig mogelijk na en proberen zo je vertrouwen te winnen om je geld of je gegevens afhandig te maken.

Controleer daarom altijd zorgvuldig het e-mailadres van de afzender en vergelijk met andere communicatie die je van deze afzender ontvangt. Krijg je een mail van een bank, provider of instantie waar je niet bij aangesloten bent? Dan mag het bericht meteen de prullenmand in. Controleer ook steeds telefoonnummers en neem niet op bij twijfel. Voor je op een link klikt, kan je even over de link hoveren om te url te bekijken. Komt die niet overeen met de officiële website van deze organisatie? Klik er dan zeker niet op!

Twijfel je? Neem dan zelf contact op met de juiste instantie via de officiële website of app.

4. Beloningen

Gratis smartphones, exclusieve kortingen of onverwachte terugbetalingen klinken aantrekkelijk. Maar vaak volgt daarna een vraag om betaalgegevens, bankgegevens, je wachtwoord of een kleine administratiekost. Als het te mooi klinkt om waar te zijn, is het dat waarschijnlijk ook.

Tip: wees extra voorzichtig wanneer je eerst moet betalen of persoonlijke gegevens moet delen om een prijs te ontvangen.

5. Emoties

Deze vorm van fraude speelt in op je emoties doordat de scammer zich voordoet als iemand die je kent en jouw hulp nodig heeft, vaak om even geld te lenen. Met de komst van AI neemt deze vorm van online oplichting nog meer toe. Het is nu makkelijker dan ooit om iemand zijn of haar stem na te bootsen en die persoon te laten zeggen wat je wil. Via online kanalen kan je bovendien veel persoonlijk info van iemand achterhalen om het “echt” te laten lijken.

Bekende voorbeelden zijn:

• Een WhatsApp-bericht van een "zoon" of "dochter".
• Een vriend die dringend geld nodig heeft.
• Een collega die snel een betaling vraagt.
• Iemand die je online hebt leren kennen en financiële hulp vraagt.

Tip: bel altijd naar het oude telefoonnummer of controleer via een ander kanaal of het bericht echt is.

6. Nieuwsgierigheid

Sommige berichten proberen je nieuwsgierig te maken en je zo ergens op te laten doorklikken. Zeker nu je met AI-tools makkelijk valse beelden kan maken die er echt uitzien, is deze vorm van online oplichting weer toegenomen.

Bijvoorbeeld:

• "Ben jij dit op deze video?"
• "Je bent getagd op een foto."
• "Iemand heeft een foto van jou gedeeld."
• "Bekijk dit schokkende nieuws."

Ook wanneer het bericht van een bekende lijkt te komen, blijf je best voorzichtig. Het account kan gehackt zijn.

7. Kleine bedragen

Oplichters vragen soms maar een klein bedrag, waardoor het bericht onschuldig en ongevaarlijk lijkt. Ze vragen je om verzendkosten, douanekosten of een parkeer- of tolbetaling. Hun echte doel is niet die paar euro, maar je bankkaart- of betaalgegevens.

Denk dus goed na of je effectief een pakketje besteld hebt en of je ergens parking of tolwegen gebruikt hebt. Is dat niet het geval? Kegel het bericht dan maar recht de vuilnisbak in. Controleer daarnaast altijd eerst de officiële app of website van de betrokken organisatie in plaats van door te klikken vanuit een mail.

De meest voorkomende vormen van online fraude

Online oplichting evolueert razendsnel en met de komst van artificiële intelligentie hebben hackers weer een volledig nieuwe toolbox ter beschikking om je mee te strikken. Dit zijn de meest voorkomende vormen.

Phishing via e-mail

Bij phishing proberen oplichters je persoonlijke gegevens, wachtwoorden of bankgegevens te stelen. Controleer dus steeds goed het mailadres, de aanspreking, de links en de bijlages. Zit er een vorm van urgentie of een vraag om gegevens bij? Dan moeten er verschillende alarmbellen afgaan!

Smishing: phishing via sms

Smishing werkt volgens hetzelfde principe, maar dan via sms. Let ook hier goed op met verkorte links, betaalverzoeken, meldingen over een pakket, berichten dat je account afgesloten wordt of verzoeken om je identiteit te bevestigen.

Vishing: fraude via telefoon

Soms bellen oplichters je op. Ze doen zich voor als een betrouwbare instantie of iemand die je goed kent. Onthoud dat niemand, ook niet je bank of de overheid, via telefoon naar je logingegevens, wachtwoorden of de code van je bankkaart zal vragen. Laat je zeker niet onder druk zetten.

Valse webshops

Niet elke webshop is betrouwbaar en oplichters worden steeds beter in het namaken van een bestaande website. Controleer voor je online iets bestelt dus steeds of prijzen realistisch zijn en of er duidelijke contactgegevens zijn. Check ook het retourbeleid en de verschillende betaalmethoden. Kijk ook goed naar de domeinnaam en of geen andere sites met dezelfde naam bestaan.

Fraude op tweedehandsplatformen

Ook op platformen zoals 2dehands, Facebook Marketplace of Vinted proberen oplichters slachtoffers te maken.

Veelvoorkomende signalen dat er iets niet klopt:

• Iemand wil het gesprek buiten het platform verderzetten.
• Je ontvangt een valse betaal- of verzendlink.
• Er wordt gevraagd om een verzekering of verificatiekost te betalen.
• Iemand betaalt te veel en vraagt geld terug.
• Veilige betaalmethoden worden geweigerd.

Fraude via sociale media

Ook sociale media worden misbruikt voor oplichting. Het gaat dan vaak om valse wedstrijden, investeringsfraude, cryptofraude, valse klantendienstaccounts of gehackte accounts van vrienden. Let dus goed op met advertenties die je veel beloven of bekende personen gebruiken om je te overtuigen. Controleer ook altijd of een pagina al lang bestaat en uit welk land de beheerders komen. Dat kan je voor elke Facebookpagina terugvinden door naar de pagina te gaan, op de naam van de pagina te klikken en daarna “Transparantie- en privacybeleid” te openen.

Valse technische ondersteuning

Je krijgt plots een melding dat je computer besmet is of iemand belt je op met de boodschap dat er een probleem is. Daarna vragen ze je om software te installeren, toegang tot je toestel te geven, te betalen voor een "herstelling" of codes of wachtwoorden door te geven.

Ga daar nooit op in. Als je echt denkt dat er een probleem is met je computer, ga dan naar een gespecialiseerde firma om het probleem te laten bekijken.

Hoe controleer je of een bericht verdacht is?

Niet elk onverwacht bericht is automatisch phishing, maar een gezonde dosis wantrouwen kan veel problemen voorkomen. Neem daarom altijd even de tijd om een bericht kritisch te bekijken voordat je op een link klikt of persoonlijke gegevens deelt.

Stel jezelf de volgende vragen:

• Verwachtte ik dit bericht? Een onverwachte factuur, leveringsmelding of betalingsherinnering verdient extra aandacht.
• Word ik onder druk gezet om snel te handelen? Oplichters proberen je vaak bang of ongerust te maken zodat je impulsief reageert.
• Worden er persoonlijke gegevens gevraagd? Betrouwbare organisaties vragen je nooit via e-mail, sms of WhatsApp om wachtwoorden, pincodes of verificatiecodes door te geven.
• Klopt de afzender? Controleer het e-mailadres, telefoonnummer of socialemedia-account zorgvuldig. Fraudeurs gebruiken vaak adressen of namen die sterk lijken op die van een bekende organisatie.
• Is de link betrouwbaar? Beweeg met je muis over een link of houd de link op je smartphone even ingedrukt om het volledige webadres te bekijken. Let op kleine verschillen of vreemde domeinnamen.
• Klinkt het aanbod te mooi om waar te zijn? Wees extra voorzichtig met berichten over onverwachte prijzen, exclusieve kortingen of terugbetalingen.

Twijfel je nog steeds? Klik dan niet op de link in het bericht. Open zelf de officiële app of surf rechtstreeks naar de website van de organisatie. Zo weet je zeker dat je op de juiste plaats terechtkomt en vermijd je dat je onbewust gevoelige gegevens met oplichters deelt.

Wat doe je als je phishingberichten ontvangt?

Ontvang je een verdacht e-mailbericht, sms of WhatsApp-bericht? Klik dan niet op links, open geen bijlagen en geef nooit persoonlijke gegevens, wachtwoorden of betaalgegevens door. Verwijder het bericht pas nadat je zeker weet dat het om phishing gaat. Twijfel je? Controleer de afzender via de officiële website of app van de organisatie die zogezegd contact met je opneemt.

Je kan phishingberichten ook melden. Zo help je voorkomen dat andere mensen slachtoffer worden van dezelfde oplichting. Stuur verdachte e-mails door naar verdacht@safeonweb.be. Safeonweb analyseert de melding en kan frauduleuze websites sneller laten blokkeren. Ontvang je een verdacht sms-bericht of zie je een verdachte website? Op Safeonweb.be vind je meer informatie over hoe je deze kan melden en welke stappen je verder kan ondernemen.

Lijkt een bericht van Proximus te komen? Klik dan niet meteen op de link. Open zelf de Proximus-app of ga rechtstreeks naar de officiële Proximus-website om je facturen, producten of gegevens te controleren.

Wil je meer weten over phishing en frauduleuze e-mails? Bekijk dan ook de Proximus Support-pagina over phishing en verdachte berichten.

Wat als je toch op een verdachte link hebt geklikt?

Geen paniek. Oplichters proberen je vaak onder druk te zetten zodat je impulsief reageert. Door snel de juiste stappen te nemen, kan je de schade vaak beperken.

Heb je alleen op een link geklikt, maar geen gegevens ingevuld of bestanden gedownload? Sluit de webpagina en scan je toestel met betrouwbare beveiligingssoftware.

Heb je toch persoonlijke gegevens, wachtwoorden of betaalgegevens ingevoerd? Wijzig dan zo snel mogelijk je wachtwoorden, te beginnen met je e-mailadres en bankaccount. Schakel waar mogelijk ook tweestapsverificatie in. Heb je bankgegevens gedeeld? Neem dan meteen contact op met je bank zodat die de nodige maatregelen kan nemen.

Denk je dat je toestel besmet is met malware? Scan het met een betrouwbare beveiligingsoplossing en installeer alle beschikbare beveiligingsupdates. Werd je e-mailaccount of je sociale media gehackt? Verwittig dan ook je contacten, zodat zij niet het slachtoffer worden van frauduleuze berichten die uit jouw naam worden verstuurd.

Heb je een specifieke vraag over cybersecurity en je online veiligheid? Stel ze hier!

Hoe bescherm je jezelf beter tegen online fraude?

Online fraude volledig voorkomen is niet mogelijk, maar met enkele eenvoudige gewoontes verklein je het risico aanzienlijk.

1. Gebruik sterke, unieke wachtwoorden voor al je accounts en schakel waar mogelijk tweestapsverificatie in.
2. Houd je smartphone, computer en apps up-to-date, zodat beveiligingslekken snel worden gedicht.
3. Download apps alleen uit officiële appstores en wees extra voorzichtig wanneer je verbonden bent met een openbaar wifi-netwerk.

Wil je je toestellen en thuisnetwerk extra beschermen tegen online bedreigingen? Met de cybersecurity-oplossingen van Proximus surf je veiliger en verklein je de kans op phishing, malware en andere vormen van cybercriminaliteit. Zo geniet je met een gerust gevoel van alles wat het internet te bieden heeft.