Hoe herken je phishing?

Phishing beperkt zich bovendien al lang niet meer tot e-mail. Cybercriminelen gebruiken ook sms, WhatsApp, QR-codes, telefoongesprekken en sociale media om je gegevens of geld te proberen stelen.

Wat is phishing?

Bij phishing doen cybercriminelen zich voor als een persoon of organisatie die je vertrouwt. Ze proberen je bijvoorbeeld naar een valse website te lokken, je een bestand te laten openen of gevoelige gegevens zoals wachtwoorden, bankgegevens of persoonlijke codes te laten delen.

Daarbij spelen ze vaak in op herkenbare situaties. Denk aan een bericht van je bank, een probleem met een pakketje, een zogezegde terugbetaling van de overheid of een melding dat je account dringend moet worden beveiligd.

Het bericht hoeft er helemaal niet verdacht uit te zien. Logo’s, kleuren, websites en schrijfstijl kunnen overtuigend worden nagebootst. Dankzij generatieve AI kunnen fraudeurs bovendien foutloze berichten schrijven in het Nederlands of Frans en de communicatiestijl van bedrijven imiteren. Spelfouten zijn daarom geen betrouwbare manier meer om phishing te herkennen.

Welke phishingberichten komen vaak voor?

Phishing kan sterk verschillen, maar een aantal scenario’s komt regelmatig terug:

Een bericht van je bank

Je krijgt een e-mail, sms of telefoontje waarin staat dat er een probleem is met je rekening of bankkaart. Je moet bijvoorbeeld dringend je identiteit bevestigen, een verdachte betaling annuleren of een nieuwe kaart aanvragen.

Klik niet zomaar op de meegestuurde link en geef nooit pincodes, wachtwoorden of andere persoonlijke beveiligingscodes door. Open bij twijfel zelf de officiële app van je bank of neem contact op via een telefoonnummer dat je zelf hebt opgezocht.

Een probleem met een pakketje

Je krijgt een bericht waarin staat dat een pakket niet geleverd kan worden omdat je nog een klein bedrag moet betalen of je adres moet bevestigen. Zulke berichten lijken vaak afkomstig van een bekende pakjesdienst.

Verwacht je effectief een pakje? Controleer de levering dan rechtstreeks via de officiële website of app van de pakjesdienst in plaats van via de link in het bericht. Safeonweb waarschuwt regelmatig voor dergelijke valse leveringsberichten.

Een bericht van de overheid

Fraudeurs doen zich ook voor als overheidsdiensten, bijvoorbeeld om je een terugbetaling, boete of openstaande betaling voor te schotelen. Ze proberen je vervolgens naar een valse website te lokken waar je persoonlijke of financiële gegevens moet invullen.

Ga bij twijfel rechtstreeks naar de officiële website of app van de betrokken overheidsdienst.

Je account zou gehackt zijn

Een andere klassieker is een melding dat je account werd gehackt, geblokkeerd of binnenkort wordt verwijderd. Je moet zogezegd onmiddellijk op een link klikken om je wachtwoord opnieuw in te stellen.

Laat je niet onder druk zetten. Open de website of app zelf en controleer daar of er effectief iets met je account aan de hand is.

Een vriend of familielid vraagt dringend geld

Ook de naam of account van iemand die je kent kan worden misbruikt. Een typisch voorbeeld is een bericht waarin iemand zegt een nieuw telefoonnummer te hebben en dringend geld nodig heeft.

Neem bij een onverwacht verzoek rechtstreeks contact op met die persoon via een telefoonnummer dat je al kende.

Tips om phishing te herkennen

Omdat phishingberichten steeds professioneler worden, bestaat er niet één kenmerk waarmee je ze altijd kan herkennen. Kijk daarom naar het volledige plaatje.

1. Controleer de afzender

Kijk niet alleen naar de zichtbare naam, maar controleer ook het volledige e-mailadres, telefoonnummer of account.

Een bekend logo of correcte naam zegt weinig. Afzendergegevens kunnen worden nagebootst en ook gehackte accounts kunnen worden gebruikt om frauduleuze berichten te versturen.

2. Vraag jezelf af of je het bericht verwachtte

Een onverwacht bericht verdient extra aandacht. Verwacht je helemaal geen pakket, terugbetaling, betaling of beveiligingsmelding? Controleer de boodschap dan via een andere weg.

Zelfs wanneer de situatie toevallig wél relevant is, bijvoorbeeld omdat je net een pakket verwacht, kan het nog altijd om phishing gaan.

3. Let op druk en urgentie

Fraudeurs proberen je vaak snel te laten handelen:

• “Je account wordt vandaag geblokkeerd.”
• “Betaal onmiddellijk om extra kosten te vermijden.”
• “Bevestig nu je gegevens.”
• “Ik heb dringend geld nodig.”

Die tijdsdruk is bedoeld om je minder kritisch te laten nadenken.

4. Vertrouw niet op perfecte taal

Spelfouten en vreemde formuleringen kunnen nog steeds verdacht zijn, maar het omgekeerde geldt niet. Een perfect geschreven bericht is geen bewijs dat het echt is.

Met generatieve AI kunnen fraudeurs professionele, natuurlijk klinkende berichten maken in vrijwel elke taal. Let daarom vooral op de context, de afzender en het verzoek dat wordt gedaan.

5. Controleer links, maar vertrouw er niet blind op

Beweeg op een computer met je cursor over een link om te zien waar die naartoe leidt. Op een smartphone kan je de link vaak ingedrukt houden om het adres te bekijken.

Maar zelfs dat biedt geen absolute zekerheid. Een phishingbericht kan verschillende echte links bevatten naar bijvoorbeeld een officiële helpdesk of privacyverklaring, terwijl alleen de belangrijkste knop naar een frauduleuze website leidt. Ook een professioneel ogende URL of een website met https is op zichzelf geen bewijs dat de website veilig is.

De veiligste aanpak bij twijfel? Klik niet op de link, maar open zelf de officiële app of typ het webadres rechtstreeks in je browser.

6. Open onverwachte bijlagen niet zomaar

Een bijlage kan malware bevatten of je proberen overtuigen om gegevens in te vullen. Verwacht je het bestand niet of twijfel je aan de afzender? Controleer eerst via een ander kanaal of die persoon het bestand effectief heeft gestuurd.

7. Wees extra voorzichtig met gevoelige gegevens

Een onverwacht verzoek om je wachtwoord, pincode, bankgegevens of beveiligingscodes door te geven is een belangrijk alarmsignaal.

Geef dergelijke gegevens nooit zomaar door via e-mail, sms, WhatsApp of telefoon.

Nog meer tips nodig om phishing te leren herkennen? Lees ons blogbericht hierover.

Wees waakzaam voor andere vormen van fraude

Helaas bestaan er tegenwoordig nog heel wat andere fraudetechnieken die op phishing lijken. Wees dus alert voor de volgende vormen van oplichting:

• Smishing: smishing is eigenlijk phishing via sms. Denk bijvoorbeeld aan zogezegde sms'jes van de post waarin staat dat een van je pakketten ergens geblokkeerd is. Die bevatten links om je pakket op te halen, maar die zijn uiteraard vals. Wees dus bijzonder voorzichtig wanneer je links via sms ontvangt. Hackers doen zich ook vaak voor als de FOD Financiën of itsme.
• Vishing: vishing is een erg verraderlijke fraudetechniek waarbij deepfakes worden gebruikt om slachtoffers te misleiden. Bij vishing krijg je een oproep van een bank of een bekende waarbij AI een stem nabootst die menselijk klinkt. Het doel is je geld afhandig te maken door naar je bankgegevens te vragen.
• Quishing: quishing is een vorm van phishing die gebruikmaakt van QR-codes. Omdat beveiligingssoftware moeite kan hebben om de verborgen link in een afbeelding te lezen, glipt de mail door de spamfilters. Scan je de QR-code in zo'n mail, dan stel je jezelf bloot aan grote risico's. Denk dus twee keer na voordat je iets scant.
• Spoofing: bij spoofing vervalst een fraudeur gegevens zodat een bericht of oproep afkomstig lijkt van een betrouwbare afzender. Zo kan op je scherm bijvoorbeeld de naam of het telefoonnummer van je bank, een bedrijf of zelfs iemand die je kent verschijnen, terwijl de oproep in werkelijkheid van een fraudeur komt. Vertrouw daarom niet alleen op de naam of het nummer dat je ziet, maar controleer verdachte verzoeken altijd via een officieel kanaal.

Wat doe je met een verdacht bericht?

Denk je dat je een phishingbericht hebt ontvangen? Klik niet op links, scan geen QR-code, open geen bijlagen en geef geen gegevens door.

Stuur het verdachte bericht eerst door naar verdacht@safeonweb.be en verwijder het daarna. Je kan ook een screenshot van een verdachte sms doorsturen. Het Centrum voor Cybersecurity België analyseert de links en bijlagen automatisch. Kwaadaardige links kunnen vervolgens worden doorgegeven aan onder meer Google Safe Browsing en Microsoft SmartScreen, zodat andere internetgebruikers sneller gewaarschuwd worden.

Lijkt het bericht afkomstig van Proximus? Controleer dan je gegevens rechtstreeks via de officiële Proximus-kanalen. Meer uitleg vind je ook in de onze FAQ over phishing en fraude.