Hoe geopolitiek de digitale soevereiniteit van de EU stuurt

Gwénaëlle Hervé constateert dat technologie de voorbije jaren, en in 2026 nog nadrukkelijker, haar rol als louter functioneel hulpmiddel is ontgroeid en is uitgegroeid tot een strategische hefboom. Deze evolutie is zeer concreet: ze bepaalt de prioriteiten van directiecomités, stuurt het overheidsbeleid en beïnvloedt de dagelijkse keuzes van IT-beslissers.

Doorheen de volledige technologieketen wordt Europa’s kwetsbaarheid onomwonden zichtbaar: meer dan 80% van de in Europa gebruikte digitale technologieën wordt geïmporteerd*, en de EU besteedt jaarlijks meer dan €260 miljard aan Amerikaanse software en clouddiensten**. Het merendeel van de geavanceerde AI-modellen die in Europa worden ingezet, is afkomstig van niet-Europese leveranciers.

Gwénaëlle Hervé, Digital Sovereignty Lead, Proximus NXT

Defensie: een toepassingsgebied waar soevereiniteit cruciaal is

Bepaalde afhankelijkheden nemen verder toe in een context van groeiende onzekerheid over de Amerikaanse tariefpolitiek en een steeds minder voorspelbare defensiestrategie. Dit heeft de Europese Commissie ertoe aangezet €800 miljard vrij te maken voor een herindustrialisering van de defensiesector onder de vlag “Made in Europe”.

Tegelijkertijd verzwakken de oplopende spanningen tussen China en Taiwan het mondiale ecosysteem van halfgeleiders—de meest kritieke hardware schakel voor Europa—waardoor Europese en Amerikaanse initiatieven om de afhankelijkheid van Taiwanese toeleverketens te verminderen in een stroomversnelling komen.

Ook de defensie use cases ontkomen er niet aan. Militaire drones bijvoorbeeld integreren in toenemende mate AI. Algoritmes, updates en telemetrie kunnen daardoor buiten de EU worden beheerd, met risico’s op vendor lock-in, “kill switches” en exportbeperkingen.

Die risico’s zijn allang niet meer theoretisch. De Starlink-storing tijdens de oorlog in Oekraïne, afgelopen zomer was een harde wake upcall. “Zonder eigen regie kan één beslissing buiten Europa cruciale operaties lamleggen,” zegt Gwénaëlle Hervé. De Europese reactie volgde snel: drie maanden na het incident werd een MoU gesloten tussen Leonardo, Thales en Airbus om de Europese capaciteit voor satelliet en defensietechnologie te versterken. Dat toont aan dat Europa, zelfs startend vanuit afhankelijkheid, collectief kan schakelen wanneer soevereiniteit op het spel staat.

Europa komt in actie

De Europese Unie blijft niet aan de zijlijn staan. Er worden versnellingsstrategieën opgezet en concrete oplossingen gestructureerd.

“Bedrijven diversifiëren hun ecosystemen om blootstelling te verlagen en risico’s te mitigeren”, noteert Hervé. Eisen rond datacontrole, regelgevingsconformiteit en het vermijden van vendor lock-in worden strenger. “We zien bij klanten de vraag naar lokale oplossingen, afgestemd op Europese standaarden en waarden, duidelijk toenemen.”

Anderzijds boeken Europese dienstverleners terreinwinst. OVHcloudNieuw venster , IONOSNieuw venster , STACKITNieuw venster , ExoscaleNieuw venster en soevereine AI spelers zoals Mistral AINieuw venster bieden volwaardige, concurrerende alternatieven. Voor de meest gevoelige workloads verschijnen zelfs volledig losgekoppelde omgevingen die binnen de EU worden geëxploiteerd. Soevereiniteit is geen binaire keuze meer, maar een spectrum dat ruimte biedt voor maatwerk.

Ten slotte stippelen beleidsmakers en instellingen de koers verder uit. De versterking van regelgevende kaders voor vertrouwen, veiligheid en geharmoniseerde compliance onderbouwt een coherent Europees momentum. Het opkomende European Sovereign Cloud Framework, plus NIS2, DORA en nationale schema’s zoals SecNumCloud (Frankrijk) en C5 (Duitsland), vormen samenhangende bouwstenen van dit geheel.

Het Europese kader voor cloud‑soevereiniteit

“Het door de Europese Commissie in november 2025 gepubliceerde raamwerk biedt organisaties een heldere leidraad om hun soevereiniteitspositie te beoordelen,” aldus Hervé. Het stoelt op acht doelstellingen en bestrijkt de domeinen strategie, wetgeving, data, operationeel, toeleveringsketen, technologie, security en duurzaamheid.

Soevereiniteits type	Hoe?	Doel
Strategische soevereiniteit	Beoordeel de strategische roadmap van de cloudleverancier en toets de contractmodellen.	Afstemming van clouddiensten op de juridische, financiële en strategische belangen van de EU.
Juridische & jurisdictionele soevereiniteit	Zorg voor strikte contractuele garanties: naleving van lokale regelgeving, contractaanpassingen, SLA’s, niet-openbaarmaking van data.	Beschermen tegen extraterritoriale wetgeving en zekerstellen dat EU-rechtsmacht prevaleert.
Data- en AI-soevereiniteit	Eis datalocatie en toegang (versleuteling), certificeringen (C5, ISO 27001…), en governance.	Waarborg controle, veiligheid en autonomie over data en AI diensten.
Operationele soevereiniteit	Stel exitplannen op, diversifieer om vendor lock-in te verminderen en geef prioriteit aan autonome/lokale operaties.	Operaties en technologische evolutie mogelijk maken, onafhankelijk van externe soevereine controle.
Soevereiniteit van de toeleveringsketen	Eis hardware toegang, transparantie en controle in de keten.	Controle en transparantie over de toeleveringsketen waarborgen.
Technologische soevereiniteit	Adopteer open source en maak noodscenario’s/contingency plannen.	Technologische onafhankelijkheid en openheid verzekeren door lock-in op buitenlandse systemen te vermijden.
Security- & compliance soevereiniteit	Zorg voor regelmatige audits en toegang tot het SOC.	Zekerstellen dat security en compliance-operaties onder EU-regie blijven.
Milieuduurzaamheid	Eis certificeringen en een ESG strategie.	Langetermijnautonomie in energiegebruik en een lagere milieu-impact van clouddiensten waarborgen.

Amerikaanse leveranciers passen zich aan

De hyperscalers heroriënteren hun aanbod om te voldoen aan de Europese verwachtingen: Microsoft breidt zijn portfolio van soevereine clouds uit, terwijl Google inmiddels volledig ontkoppelde (air gapped) omgevingen aanbiedt. Dit bewijst dat soevereiniteit geen uitsluiting hoeft te betekenen: Amerikaanse providers blijven essentiële partners, zolang zij zich scharen achter de Europese vereisten.

Gwénaëlle Hervé, Digital Sovereignty Lead, Proximus NXT

Wat IT‑teams vandaag al kunnen doen

Gwénaëlle Hervé adviseert een pragmatische aanpak die innovatie koppelt aan regie:

1. Breng kritieke workloads en juridische blootstelling in kaart.
   Bepaal per domein het gewenste soevereiniteitsniveau op basis van datasensitiviteit.
2. Bouw uw architectuur voor exit en portabiliteit.
   Bepaal wanneer lokale operaties of “disconnected” omgevingen aangewezen zijn.
3. Versterk soevereine controles op public cloud.
   Denk aan confidential computing, externe sleutels, onafhankelijke attestatie en soevereine landing zones.
4. Gebruik private of ‘disconnected’ clouds voor de meest gevoelige data.
5. Gebruik inkoop als hefboom voor soevereiniteit.
   Neem overstap‑ en transparantieclausules op, maak afspraken over extraterritoriale verzoeken en vraag bewijs van controles—niet enkel toezeggingen.

“Blijf pragmatisch: Europese organisaties hoeven hun volledige cloudstrategie niet te hertekenen. Ze kunnen wereldwijde platformen inzetten waar die uitblinken, zonder aan soevereiniteit in te boeten, en voor Europese opties kiezen wanneer de use case dat toelaat. Cruciaal is om elk type data te koppelen aan de passende soevereine oplossing, waar nodig extra controles toe te passen die met auditklare bewijsstukken worden onderbouwd (zoals rapporten of Europese certificeringen), en de contractuele én technische portabiliteit over ecosystemen heen te bewaren.”

Bronnen

* Bertelsmann Stiftung — EuroStack: A European Alternative for Digital Sovereignty (2025).
“Meer dan 80% van de in Europa gebruikte digitale technologieën wordt geïmporteerd; 70% van de fundamentele AI-modellen is van Amerikaanse makelij; Europese ondernemingen vertegenwoordigen slechts 7% van de wereldwijde R&D in software en internetdiensten.”

** Cigref / Asterès (april 2025) — Technological Dependence on American Software and Cloud Services — An Assessment of the Economic Consequences in Europe. “€264 miljard per jaar (~1,5% van het EU-bbp).”

*** CIO / Computerwoche (februari 2025), met verwijzing naar Synergy Research Group: “~70% van de Europese cloudmarkt in handen van AWS, Microsoft en Google (2022).”

**** Cloud Temple, samenvatting van het rapport van Cigref / Asterès (juli 2025) — toegankelijke samenvatting van dezelfde cijfers.

***** PAC / SITSI (2024–2025): Cloud Platforms by Segments — Market Figures — Belgium — “Marktaandelen van cloudplatformen in België (Microsoft 31%, AWS 15%, Google 6%).”